Doesburg in de tijd dat de molen nog fier overeind stond
Wie tegenwoordig naar het stadsgezicht van Doesburg kijkt, kan geen molen ontdekken. Toch was de windmolen van Doesburg eeuwenlang een van de markante gebouwen van de stad. Nu herinnert alleen de naam Windmolenstraat nog aan de plek waar vroeger de molen stond; op de hoek van de Windmolenstraat en de Koepoortwal. Deze standerdmolen dateerde uit 1539 en werd gebouwd uit geld van een nalatenschap van de Hertog van Gelre. Voor deze tijd stond op het Molenveld al wel een molen in Doesburg, maar deze was te kwetsbaar voor aanvallen bij een eventueel beleg omdat hij buiten de muren stond.
Beschadigd en herbouwd
De molen aan de Koepoortwal werd in de loop van de eeuwen enkele keren beschadigd en herbouwd. In 1804 werd een stenen molen gebouwd, nadat de houten molen die dateerde uit 1721 door brand in de as was gelegd. Al enige jaren voor de Tweede Wereldoorlog was de molen niet meer in gebruik. Het gebouw was eigendom van de gemeente Doesburg, maar vanaf 1929 kon de gemeente geen pachter meer vinden. Wel was de molen door de gemeente gerestaureerd om verval tegen te gaan. In mei 1941 kreeg de Nationale Jeugdstorm, afdeling Doesburg, toestemming om de molen te gebruiken voor een jaarlijks bedrag van ƒ2,50, op voorwaarde dat er in en bij de molen niet gerookt mocht worden.
Op 15 april 1945 werd de windmolen van Doesburg opgeblazen door de Duitse Wehrmacht. Hoge objecten werden vernietigd door de Duitse troepen om voor de vijand geen tactische uitkijkpunten achter te laten. Ook de watertoren, de Martinitoren en het gasbedrijf werden door de Duitsers bewust vernietigd. Een dag later, op 16 april, werd Doesburg bevrijd. Aan de restanten van de molenwieken werd een pop van Seys Inquart gehangen om duidelijk te maken hoe de Doesburgse bevolking dacht over de vernietiging van hun windmolen.
Schade
De schade aan de molen was enorm en bedroeg bijna 50.000 gulden. Om de restanten enigszins overeind te houden, moest de ruïne met hout worden gestut. Ondanks aandringen van de Vereniging tot behoud van molens in Nederland, koos Doesburg ervoor om de molen niet te restaureren. Andere gebouwen in de stad kregen prioriteit, waaronder de Martinikerk. In augustus 1947 werden de molenas, de wieken en het tandwiel te koop aangeboden in het tijdschrift De Molenaar.
Toch bleef een mogelijke herbouw van de molen jarenlang een onderwerp van gesprek in Doesburg. In 1985 werd op initiatief van Hans Donderwinkel een comité opgericht dat als doel had de herbouw van de molen in Doesburg. Er werd een plan opgesteld met een ontwerptekening. De kosten van een nieuwe molen zouden zeker 6 ton bedragen en de molen zou niet op de oude locatie komen, maar aan de Flugi van Aspermontlaan en Contre Escarpe. De oude locatie was ongeschikt geworden; de Koepoortwal was verbreed waarbij de oude Molenbult was afgegraven. Ook zou de molen op de oorspronkelijke plek niet genoeg wind kunnen vangen omdat er teveel woningen omheen gebouwd waren.
Nieuwe molen?
Het comité wist in 1989 zelfs een cheque van 1000 gulden binnen te halen van de Coop in Doesburg. Toch werden de plannen stilgelegd. Er waren bezwaren van omwonenden en de dijkverzwaring van de IJssel moest gerealiseerd worden voordat de bouw van een molen überhaupt overwogen kon worden. In 1991 besloot de gemeente Doesburg dat er geen molen mocht komen aan de Contre Escarpe op het terrein van de voormalige gasfabriek.
In 1996 werd een nieuwe poging gedaan om de herbouw van de molen nieuw leven in te blazen. Stichting Doesburgse Stadsmolen hoopte aan te kunnen haken bij de plannen voor de IJsselkade door de nieuwe molen te willen plaatsen aan de IJsselkade naast krachtvoederbedrijf De Hoop. Maar ook nu kwamen er van diverse kanten protesten. De actiegroep Gezond Verstand vond dat er teveel geld en energie in dit project zou gaan zitten. Ze verspreiden posters met de pakkende slogan “Geen geld over de (molen)balk”. Volgens het Waterschap Rijn en IJssel was het bouwen van een dergelijk bouwwerk op of aan de dijk verboden. Uiteindelijk is de stichting in 2007 gestopt, toen duidelijk werd dat de plannen geen goedkeuring zouden krijgen van de gemeente en van andere instanties.
Bronnen:
- Secretariearchief gemeente Doesburg 1936-1990, inv. nrs. 158-10 en 1162
- Archief nr. 146, Stichting De Doesburgse Stadsmolen
- Documentatiecollectie Doesburg, inv. nr. 365
- Oud Archief Doesburg, inv. nr. 1546 (houten molen uit 1721)
